Luật sư chuyên về luật hình sự César Lage, trong cuộc phỏng vấn với Marca, cho biết UEFA mới là mối đe dọa thật sự bị bên ngoài đánh giá thấp trong vụ Negreira. Ông phân tích những vấn đề pháp lý then chốt của vụ án, đồng thời nói về chiến lược tố tụng của Real Madrid, quyền được suy đoán vô tội mà Barcelona được hưởng, và những hành động UEFA có thể thực hiện.

Sau khi UEFA nhận được tài liệu liên quan đến vụ Negreira do Real Madrid nộp, sự việc mà Florentino Pérez gọi là "vụ tham nhũng nghiêm trọng nhất trong lịch sử thể thao" lại trở thành tâm điểm. Sau đó, cổ động viên Real Madrid đã chia sẻ rộng rãi một loạt bài viết của Lage. Trong đó, ông dùng các khái niệm như "nguy hiểm trừu tượng" và "yếu tố chủ quan" để trình bày căn cứ pháp lý có thể ủng hộ một bản án có tội đối với Barcelona. Lage vẫn theo sát vụ Negreira, và đã hành nghề gần 20 năm tại Ourense, Tây Ban Nha. Lần này, ông phân tích cho Marca một trong những vụ thể thao được báo chí chú ý nhất suốt 10 năm qua. Luận án tiến sĩ tương lai của ông cũng sẽ nghiên cứu tội danh nằm ở lõi vụ án này, tức tội tham nhũng giữa các chủ thể tư nhân trong lĩnh vực thể thao, được quy định tại khoản 4 Điều 286 bis Bộ luật Hình sự.

Trong bài viết, ông coi "nguy hiểm trừu tượng" là một trong những chìa khóa để giải thích vụ Negreira. Ông có thể giải thích thêm khái niệm này không?

Đây là điểm then chốt mà rất nhiều người chưa hiểu. Tội tham nhũng trong thể thao theo Bộ luật Hình sự trừng phạt không phải là kết quả, mà là sự thỏa thuận. Nói thẳng ra, không cần chứng minh một trận đấu nào đó đã bị dàn xếp. Chỉ cần chứng minh tồn tại một thỏa thuận nhằm có được sự đối xử có lợi. Logic này giống với cách chúng ta xử lý việc lái xe sau khi uống rượu: dù không xảy ra tai nạn, hành vi ấy vẫn có thể cấu thành tội phạm. Vì vậy, việc nhắc đi nhắc lại rằng "không có trận nào bị dàn xếp" chỉ là luận điểm ở tầng tu từ, không phải luận cứ ở tầng pháp lý. Pháp luật không yêu cầu kết quả như vậy phải xuất hiện.

Ở đây còn một sự thật quan trọng: thứ chúng ta đang bàn không phải một tội danh chỉ tồn tại trên lý thuyết. Tháng 1 năm 2023, Tòa án Tối cao Tây Ban Nha đã áp dụng tội danh này trong vụ Osasuna. Đó là bản án có tội đầu tiên về tội tham nhũng trong thể thao có hiệu lực chung thẩm tại Tây Ban Nha. Tòa án Tối cao cũng nói rõ, dù những cách làm này được dung thứ trong giới bóng đá, chúng vẫn cấu thành tội phạm. Lập trường giải thích tư pháp này đã được xác lập.

Ông còn nói đến "yếu tố chủ quan": trong tình huống liên tục trả hàng triệu euro cho cơ quan trọng tài, nhưng lại tuyên bố là để tìm kiếm "sự trung lập", thì cách nói này không đứng vững. Ông lập luận điều đó như thế nào?

Vì từ "trung lập" chứa một cái bẫy pháp lý, và người sử dụng nó chính là người đang tự giăng cái bẫy ấy cho mình. Chúng ta nói cho rõ vấn đề. Tội danh quy định tại khoản 4 Điều 286 bis Bộ luật Hình sự bảo vệ cái mà chúng ta gọi là tính công bằng của thi đấu thể thao. Nói thẳng, tức là mọi câu lạc bộ, khi đứng trước hệ thống trọng tài, đều phải được tham gia thi đấu trong điều kiện bình đẳng. Tính trung lập của trọng tài không phải một dịch vụ mà một câu lạc bộ có thể mua. Đó là nghĩa vụ mà hệ thống trọng tài phải thực hiện một cách bình đẳng với mọi đội. Nếu một câu lạc bộ trả tiền để "bảo đảm" sự trung lập ấy, thì ý nghĩa ngầm nó bày tỏ chính là: nếu không trả khoản tiền này, họ không thể nhận được sự đối xử trung lập như các đội khác. Và đó chính là hạt nhân của tội danh này.

Từ góc độ tố tụng, yếu tố chủ quan, tức mục đích tìm kiếm sự đối xử có lợi, thuộc về hoạt động nội tâm của người thực hiện hành vi. Nó không được chứng minh bằng một đoạn băng ghi âm hay một lời khai, mà được xác định thông qua cái mà chúng ta gọi là chứng cứ gián tiếp. Từ thập niên 1980, Tòa án Hiến pháp Tây Ban Nha đã xác lập các tiêu chuẩn liên quan trong nhiều bản án: phải tồn tại nhiều chứng cứ gián tiếp đã được kiểm chứng, các chứng cứ ấy phải cùng hướng tới một kết luận, và có khả năng loại trừ các cách giải thích hợp lý khác. Đây không phải đường tắt trong chứng minh, cũng không phải suy đoán bất lợi đối với bị cáo, mà là một phương pháp chứng minh được công nhận, có đầy đủ bảo đảm tố tụng.

Còn một sự thật quan trọng nữa: trong bản án STS 1014/2022 của vụ Osasuna, Tòa án Tối cao đã thừa nhận rõ ràng rằng, với tội danh cụ thể này, có thể suy ra yếu tố chủ quan từ chứng cứ gián tiếp. Đây không phải một kỹ thuật chứng minh trừu tượng, mà là án lệ trong đó Tòa án Tối cao đã áp dụng các tiêu chuẩn liên quan vào khoản 4 Điều 286 bis. Đó là thực tiễn tư pháp hình thành gần đây ngay tại Tây Ban Nha. Ngoài ra còn một vấn đề chuyên môn quan trọng: theo học thuyết chủ lưu, tội phạm này thuộc loại tội phạm nguy hiểm trừu tượng mà chúng ta vừa nhắc. Điều đó có nghĩa không cần chứng minh trận đấu đã bị dàn xếp, mà phải chứng minh bản thân sự thỏa thuận được lập ra với mục đích ấy. Pháp luật không yêu cầu kết quả thực tế đã xảy ra.

Nếu chưa quá thời hiệu xử lý trách nhiệm, Barcelona có thể đối mặt với hậu quả gì?

Phải phân biệt hai tầng, vì người ta thường gộp chúng làm một, nhưng chúng không giống nhau. Ở tầng xử phạt hành chính trong thể thao, dù là Luật Thể thao trước đây hay luật hiện hành, thời hiệu xử lý trách nhiệm được quy định đều rất ngắn, chỉ có ba năm. Nếu chưa quá thời hiệu, Hội đồng Thể thao cấp cao Tây Ban Nha vốn có thể phạt tối đa 400.000 euro cho mỗi hành vi vi phạm, cấm cán bộ quản lý đảm nhiệm chức vụ trong nhiều năm, và hủy trợ cấp. Liên đoàn bóng đá Tây Ban Nha cũng vốn có thể đề xuất hình phạt trừ điểm ở La Liga, giống cách Juventus bị xử lý trong vụ gian lận lợi nhuận chuyển nhượng. Những vấn đề này vốn có thể được giải quyết từ vài năm trước, mà không cần chờ thủ tục hình sự. Barcelona đã hưởng lợi từ một chế độ có thời hiệu rất ngắn, vốn không được thiết kế cho tình huống loại này. Nhìn từ kỹ thuật pháp lý, điều đó là hợp pháp, nhưng đáng bị đặt câu hỏi.

Ở tầng hình sự, phần liên quan đến nhiệm kỳ 2003-2010 của Laporta đã bị hủy vì quá thời hiệu truy cứu. Vì vậy ông ấy ra làm chứng với tư cách nhân chứng, chứ không bị lấy lời khai với tư cách người bị điều tra. Nếu chưa quá thời hiệu, ông ấy sẽ trở thành người bị cáo buộc, và toàn bộ thủ tục cũng sẽ bao trùm đủ 17 năm. Ngoài ra còn một con đường thứ ba, không chịu cùng một giới hạn thời hiệu như vậy, đó là UEFA. Mối đe dọa thật sự bị người ta đánh giá thấp nằm ở đây.

Sau khi nhận được báo cáo do Real Madrid nộp, ông cho rằng UEFA sẽ có thái độ thế nào với vụ này?

UEFA vẫn ở trạng thái quan sát. Đó là một cách xử lý khá giữ thể diện: vừa không hành động, vừa không đóng hồ sơ. Các báo cáo do Real Madrid, Liên minh La Liga và Liên đoàn bóng đá Tây Ban Nha nộp sẽ buộc UEFA xem xét lại thái độ thận trọng này. Nếu tòa án ra quyết định mở phiên xét xử, mà theo tôi thì điều này gần như là chắc chắn, UEFA sẽ có được điều kiện bối cảnh cần thiết để khởi động thủ tục của chính mình. Có một điểm cần nói rõ: UEFA sẽ không chờ Tòa án Tối cao Tây Ban Nha. Họ có trận đấu của riêng mình phải đá. Trước khi Tây Ban Nha có bản án hình sự có hiệu lực chung thẩm, quyết định kỷ luật ở cấp châu Âu có thể đã được đưa ra sớm hơn nhiều năm.

Căn cứ án lệ liên quan của UEFA, loại hành vi này có thể chịu những hình phạt nào?

Các loại hình phạt UEFA có thể áp dụng là rất nhiều: phạt tiền không có trần, trừ điểm, cấm tham dự các giải châu Âu, cấm đăng ký cầu thủ, thậm chí trong trường hợp đặc biệt là tước danh hiệu vô địch. Những vụ trước đây có thể cho thấy thước đo hình phạt. Năm 1993, Marseille bị cấm tham dự Siêu cúp châu Âu, Intercontinental Cup và Champions League. Fenerbahce bị cấm dự cúp châu Âu hai năm, Besiktas là một năm, còn Metalist Kharkiv thì năm 2013 bị loại khỏi Champions League. Nếu vụ Negreira đi đến bước này, số tiền liên quan và quãng thời gian kéo dài 17 năm đều sẽ trở thành yếu tố tăng nặng hình phạt.

Chúng ta cũng có một vụ Tây Ban Nha gần đây. Sau khi Tòa án Tối cao ra phán quyết về việc Osasuna dính líu tham nhũng trong thể thao, UEFA đã áp dụng biện pháp tạm thời, loại câu lạc bộ này khỏi Conference League mùa 2023-24. Tòa Trọng tài Thể thao sau đó đã hủy lệnh cấm này, và Osasuna được quyền tham dự. Nhưng điểm then chốt là UEFA đã lập tức, một cách độc lập, khởi động cơ chế xử lý của chính mình.

Ông có cho rằng vụ này có thể so với những vụ năm xưa liên quan đến Lance Armstrong hay Juventus không? Họ thậm chí từng bị tước danh hiệu vô địch.

Dù kiểu so sánh như vậy rất dễ khiến người ta thấy hứng thú, các vụ này về cấu trúc thì không giống nhau. Armstrong mất các chức vô địch Tour de France là vì tồn tại chứng cứ kiểm tra mang tính khách quan: mẫu sinh học, dấu vết EPO, cùng lời khai của đồng đội. Đó là chứng cứ trực tiếp. Trong vụ Calciopoli, Juventus bị xử phạt là vì tồn tại băng ghi âm các cuộc gọi trực tiếp giữa giám đốc thể thao của họ và người đứng đầu bộ phận trọng tài, đủ để chứng minh hành vi dàn xếp trận đấu. Đó cũng là chứng cứ trực tiếp.

Cấu thành chứng cứ của vụ Negreira thì khác, phần nhiều được dựng trên chứng cứ gián tiếp. Nếu hỏi tôi tiền lệ nào thật sự có thể so sánh được, thì không phải vụ Armstrong, cũng không phải vụ Juventus, mà là vụ Osasuna. Phán quyết tháng 1 năm 2023 của Tòa án Tối cao là bản án có tội đầu tiên về tội tham nhũng trong thể thao tại Tây Ban Nha. Trong vụ đó, Tòa án Tối cao đã áp dụng tội danh này với các cựu cán bộ quản lý của Osasuna. Họ trả tiền cho cầu thủ của các đội khác để thay đổi kết quả trận đấu. Tòa án cũng xác lập lập trường liên quan: dù những cách làm này được dung thứ trong giới bóng đá, chúng vẫn cấu thành tội phạm. Đây mới là tiền lệ mà pháp luật Tây Ban Nha nên tham chiếu. Khung giải thích tư pháp liên quan đã được xác lập.

Ông cho rằng, khi đẩy vụ Negreira đến bước này, Real Madrid có thể đã dùng chiến lược như thế nào?

Real Madrid đang đồng thời đẩy vụ này từ nhiều tầng. Tôi cho rằng việc hiểu riêng từng tầng là rất quan trọng, vì mỗi tầng đều có logic của nó.

Tầng thứ nhất là tố tụng hình sự. Bằng việc tham gia tố tụng với tư cách bên buộc tội tư nhân, câu lạc bộ đã có được một vị thế tố tụng rất có lợi: có thể xem toàn bộ hồ sơ, yêu cầu điều tra và thu thập chứng cứ, tham gia thẩm vấn. Quan trọng nhất là có thể kháng cáo bất kỳ quyết định nào tìm cách hủy vụ án. Nói theo ngôn ngữ thể thao, Real Madrid đã bảo đảm trận đấu này sẽ không bị thổi còi dừng giữa chừng. Dù viện công tố hay các bên buộc tội khác có dao động, chỉ cần Real Madrid tiếp tục duy trì cáo buộc, thủ tục tố tụng vẫn có thể đi tiếp.

Tầng thứ hai là thủ tục kỷ luật thể thao quốc tế. Các báo cáo nộp cho UEFA và FIFA sẽ khởi động cơ chế xử lý kỷ luật của chính các tổ chức này, và các cơ chế ấy vận hành độc lập với thủ tục tố tụng hình sự của Tây Ban Nha. Điểm này rất then chốt, nhưng bị người ta đánh giá thấp: UEFA có thời gian biểu và tiêu chuẩn phán đoán của riêng mình, không cần chờ Tòa án Tối cao Tây Ban Nha. Real Madrid biết con đường này có thể tạo ra kết quả sớm hơn thủ tục hình sự nhiều năm.

Tầng thứ ba là bình diện truyền thông và thể chế. Giữ cho vụ án tiếp tục nhận được sự chú ý của công chúng là một chiến lược điển hình, nhằm tránh việc vụ án bị rút lại trong im lặng, hoặc cuối cùng chỉ khép lại bằng một kết quả xử lý tương đối nhẹ. Điều này không mang tính quyết định về mặt pháp lý, nhưng sẽ tạo sức ép lên mọi cơ quan liên quan.

Trong loại vụ án này, mục tiêu tổng thể mà bất kỳ bên buộc tội nào theo đuổi đều có hai phần: ít nhất ở một tầng nào đó thúc đẩy được hình phạt thực chất, đồng thời xác lập tiền lệ, để những vụ tương tự trong tương lai không còn có thể bị xử lý cho nhẹ đi. Vì ba tầng này độc lập với nhau, dù một con đường không thành công, các con đường khác vẫn có thể tiếp tục.

Phía sau hiển nhiên có yếu tố cạnh tranh trên sân cỏ. Tôi sẽ không né điểm này. Nhưng về mặt pháp lý, điều đó không quan trọng. Pháp luật không yêu cầu bên buộc tội tư nhân phải có động cơ vị tha, chỉ yêu cầu họ có lợi ích trực tiếp và tuân thủ quy tắc tố tụng. Real Madrid đáp ứng các điều kiện này. Nhìn từ góc độ chuyên môn, đây là một chiến lược được dựng rất hoàn chỉnh trên phương diện thủ tục tố tụng.

Ông cho rằng chiến lược bào chữa của Barcelona có thể triển khai từ những hướng nào?

Xin nói thẳng, câu hỏi này không nên do tôi trả lời. Lý do tôi không nên trả lời là một lý do tôi muốn nhấn mạnh: Barcelona, cũng như bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào trong tố tụng hình sự, đều được nguyên tắc suy đoán vô tội bảo vệ. Trước khi có bản án có tội đã có hiệu lực chung thẩm, về mặt pháp lý câu lạc bộ là vô tội. Với tư cách người làm nghề luật, trách nhiệm của tôi là nhắc mọi người điều này, chứ không phải kết luận trước ai có tội.

Ngoài ra còn nguyên tắc "lợi ích của nghi vấn thuộc về bị cáo". Nguyên tắc ấy yêu cầu mọi nghi ngờ hợp lý đều được xử lý theo hướng có lợi cho bị cáo. Đây là hai nguyên tắc hiến pháp tối quan trọng. Tôi cho rằng việc nhấn mạnh chúng ở đây là không thể thiếu, chính vì sự ồn ào trên báo chí có thể khiến công chúng quên những nguyên tắc này.

Dù nói vậy, trong các vụ tham nhũng doanh nghiệp, việc bào chữa thường triển khai từ ba tầng: hành vi liên quan có khớp với cấu thành của tội danh ấy hay không, việc áp dụng pháp luật theo thời gian, và việc đánh giá chứng cứ dưới sự bảo đảm tố tụng đầy đủ. Đó đều là những hướng bào chữa thường thấy. Ngoài những điều đó, việc bào chữa của câu lạc bộ do các hãng luật hàng đầu phụ trách. Nếu tôi đi đoán chiến lược cụ thể của họ thì không còn đúng với yêu cầu của nghề.

Ông cho rằng việc các câu lạc bộ và tổ chức khác của bóng đá Tây Ban Nha giữ im lặng là vì nguyên nhân gì?

Tôi muốn trả lời câu hỏi này một cách thận trọng, vì với tư cách người làm nghề luật, tôi cho rằng không nên phỏng đoán ý đồ của bên thứ ba không liên quan đến vụ kiện. Đoán động cơ của người khác sẽ bước vào một lĩnh vực rất khó nắm. Điều tôi có thể chỉ ra là, trong thời gian điều tra tư pháp hình sự vẫn đang diễn ra, các tổ chức có nghĩa vụ phát biểu thận trọng. Phát biểu về vấn đề thực chất của một vụ đang tiến hành có thể xung đột với yêu cầu tôn trọng công việc tư pháp, và khiến chính mình phải gánh trách nhiệm tương ứng. Đây là sự tự kiềm chế thường thấy ở tầng doanh nghiệp và tổ chức, không phải tình huống riêng của vụ này. Những tổ chức nghiêm túc, được tư vấn pháp lý đầy đủ, sẽ tuân theo nguyên tắc này vì sự thận trọng. Đối với một vụ kiện mà mình không phải đương sự, nhưng có thể chịu ảnh hưởng gián tiếp từ kết quả của nó, việc công khai bình luận là quyết định mà bất kỳ luật sư nào cũng sẽ khuyên can. Trách nhiệm của tôi ở đây là phân tích pháp luật, chứ không phải phân tích quyết định truyền thông ra bên ngoài của người khác.

Ông cho rằng cuối cùng Barcelona sẽ bị kết án có tội chứ? Nếu có, họ có thể chịu hình phạt gì?

Tôi không thích đưa ra dự đoán với một vụ chưa kết thúc. Việc phán đoán nên thuộc về tòa án. Điều tôi có thể nói là, chứng cứ trong hồ sơ đã cấu thành căn cứ để tiếp tục điều tra tư pháp, cũng như để chính thức đưa câu lạc bộ, với tư cách pháp nhân, vào danh sách đối tượng bị cáo buộc. Chuyện này không phổ biến trong bóng đá Tây Ban Nha.

Nếu cuối cùng có bản án có tội, ở tầng hình sự, thông thường có thể gồm tiền phạt mức cao, tước tư cách nhận trợ cấp và hỗ trợ công, tịch thu các khoản tiền liên quan có căn cứ, cùng việc công bố bản án. Ở tầng kỷ luật thể thao của UEFA thì có thể gồm việc cấm tham dự các giải châu Âu. Nhưng tất cả những điều đó chỉ là tình huống trên lý thuyết.

Cuối cùng, nói một chủ đề mang tính cá nhân hơn: ông là cổ động viên Real Madrid, và cũng yêu bóng đá. Ông dung hòa thân phận cổ động viên với sự phân tích chuyên môn mà loại vụ án này đòi hỏi bằng cách nào? Ngoài ra, xin thứ lỗi cho sự tò mò của tôi, trong tất cả các đội Barcelona mà ông đã xem suốt những năm qua, ông thích nhất cách đá của đội nào?

Tôi rất vui vì có người hỏi tôi câu này, vì cần phải nói cho rõ điểm ấy. Đúng, từ khi tôi bắt đầu nhớ được chuyện, tôi đã là cổ động viên Real Madrid. Nhưng thân phận cổ động viên và thân phận người làm nghề luật thuộc về hai tầng khác nhau. Với tư cách luật sư, điều tôi quan tâm là pháp luật được áp dụng, chứ không phải kết quả trên sân. Trận El Clásico tới ai thắng, trong công việc chuyên môn tôi hoàn toàn không bận tâm. Tôi quan tâm pháp luật phải được giải thích như thế nào.

Còn về đội Barcelona tôi thích nhất, tôi có thể nói với anh không do dự: Dream Team của Cruyff. Đó là một trong những điều đẹp nhất trong lịch sử bóng đá Tây Ban Nha. Đội ấy đã thay đổi cách đất nước chúng tôi hiểu môn thể thao này. Bóng đá của họ mang lại niềm vui thuần khiết: những đường chuyền liên tiếp không ngừng, pressing tầm cao, Koeman khởi phát tấn công từ phía sau, vẻ thanh lịch bẩm sinh của Laudrup, Stoichkov xé toạc hàng thủ từ cánh, Bakero xuất hiện đúng chỗ anh ấy phải có mặt, và khả năng của Romário, chỉ một pha xử lý là có thể kết liễu trận đấu. Khi đó tôi là cổ động viên Real Madrid, bây giờ cũng vậy, nhưng thừa nhận sự vĩ đại của đối thủ là thái độ mà một cổ động viên thẳng thắn phải có. Đội của Guardiola cũng cực kỳ xuất sắc, tôi sẽ không phủ nhận, nhưng Dream Team có một cái gì đó đặc biệt. Chính đội ấy đã xây dựng nên trường phái bóng đá này.

Cũng chính vì sự tôn trọng đối với chương lịch sử ấy của câu lạc bộ, và đối với đóng góp của Barcelona cho bóng đá Tây Ban Nha, tôi cho rằng cần phải phân tích vụ Negreira bằng thái độ pháp lý chặt chẽ, không pha cảm xúc, và cũng không biến nó thành một cuộc thanh toán mang tính biểu tượng. Barcelona là một câu lạc bộ vượt lên trên bất kỳ vụ kiện cụ thể nào. Những hành vi bị cáo buộc liên quan đến những con người cụ thể trong một giai đoạn cụ thể, chứ không phải câu lạc bộ với tư cách biểu tượng lịch sử, cũng không phải cổ động viên hay cầu thủ của họ. Một người làm nghề luật nghiêm túc phải luôn giữ sự phân biệt này.

Cập nhật lúc 2026-10-08 12:38